นิราศภูเขาทองเป็นหนึ่งในนิราศที่ได้รับการยกย่องว่าแต่งดีของสุนทรภู่ เป็นงานอันทรงคุณค่าที่ใช้เป็นแบบเรียนภาษาไทยในปัจจุบัน เรามาถอดคำประพันธ์ตัวบทที่น่าสนใจในนิราศภูเขาทองกันดีกว่าค่ะว่ามีบทไหนที่เด่น ๆ ควรศึกษาและจดจำไว้เพื่อไม่ให้พลาดในการทำข้อสอบ
ถอดคำประพันธ์ นิราศภูเขาทอง
เนื่องจากนิราศภูเขาทองมีหลายบท ในที่นี้จะเลือกเฉพาะบทที่เด่น ๆ มาศึกษากันนะคะ เราไปดูกันที่บทแรกเลยค่ะ
ถอดคำประพันธ์
บทนี้เป็นการเปรียบเทียบการดื่มเหล้ากับความรัก เหล้าเป็นอบายมุข เมื่อดื่มเข้าไปจะทำให้มีอาการมึนเมา สติสัมปชัญญะไม่ครบถ้วน แต่เมื่อเวลาผ่านไปอาการมึนเมาเหล่านั้นก็จะหายไป แต่หากหลงมัวเมาอยู่กับความรัก ไม่ว่าจะใช้เวลาเท่าไหร่ก็หายไปง่าย ๆ
ถอดคำประพันธ์
บทนี้สอนเกี่ยวกับการพูดว่าหากเราพูดดีก็จะเป็นศรีแก่ตัว แต่หากเราพูดไม่ดีก็อาจจะสร้างความเดือดร้อนให้มาถึงตัวเราหรืออาจจะทำร้ายคนรอบข้างด้วย
ถอดคำประพันธ์
ในบทนี้สุนทรภู่เปรียบคนที่ไม่ดีเป็นผลมะเดื่อ เนื่องจากว่าผลมะเดื่อที่สุกก็จะมีสีสันสดใสสวยงามแต่ข้างในกลับมีหนอนและแมลงหวี่อยู่ เปรียบได้กับคนที่ฉากหน้าเหมือนเป็นคนดีแต่ข้างในเลวร้าย
ถอดคำประพันธ์
ในบทนี้เล่าถึงที่มาของอำเภอสามโคก ซึ่งในอดีตเป็นเมืองท่าสำคัญในการค้าขาย และชื่อของจังหวัดปทุมธานีที่มาจาก ปทุม(ดอกบัว) + ธานี(เมือง) จึงแปลได้ว่าเมืองแห่งดอกบัว
ถอดคำประพันธ์
บทนี้กล่าวถึงตอนที่สุนทรภู่เดินทางไปถึงเจดีย์ภูเขาทองแล้วเห็นว่าฐานเจดีย์ร้าวและแตกออกหมดแล้ว เมื่อเห็นอย่างนั้นจึงเกิดความรู้สึกปลงว่าแม้แต่เจดีย์ที่สร้างด้วยปูนยังทรุดโทรมได้แล้วจะนับประสาอะไรกับชื่อเสียงและเกียรติยศที่ไม่มีความแน่นอน วันหนึ่งมี แต่วันหนึ่งอาจจะเสียไปทั้งหมด
คุณค่าที่อยู่ในเรื่อง
นิราศภูเขาทองไม่เพียงแต่เป็นบทกลอนนิราศที่บันทึกการเดินทางเท่านั้นแต่ยังแฝงคุณค่าไว้ในเรื่องมากมาย
คุณค่าด้านวรรณศิลป์
นิราศภูเขาทอง มีการใช้ภาพพจน์อุปมาเปรียบเทียบของสองสิ่ง มีการใช้ฉันทลักษณ์ที่งดงาม ทั้งสัมผัสสระ สัมผัสอักษร และการเล่นคำ
ตัวอย่างที่ 1
ดูน้่าวิ่งกลิ้งเชี่ยวเป็นเกลียวกลอก กลับกระฉอกฉาดฉัดฉวัดเฉวียน บ้างพลุ่งพลุ่งวุ้งวงเหมือนกงเกวียน ดูเปลี่ยนเปลี่ยนคว้างคว้างเป็นหว่างวน
ตัวอย่างที่ 2
ไม่เห็นคลองต้องค้างอยู่กลางทุ่ง พอหยุดยุงฉู่ชุมมารุมกัด เป็นกลุ่มกลุ่มกลุ้มกายเหมือนทรายซัด ต้องนั่งปัดแปะไปมิได้นอน
ตัวอย่างที่ 3
แสนวิตกอกเอ๋ยมาอ้างว้าง ในทุ่งกว้างเห็นแต่แขมแซมสลอน จนดึกดาวพราวพร่างกลางอัมพร กระเรียนร่อนร้องก้องเมื่อสองยาม ทั้งกบเขียดเกรียดกรีดจังหรีดเรื่อย พระพายเฉื่อยฉิวฉิววะหวิวหวาม วังเวงจิตรคิดคะนึงร่าพึงความ ถึงเมื่อยามยังอุดมโสมนัส
นิราศภูเขาทองโดดเด่นในเรื่องการเลือกใช้คำที่สวยมาก มีเนื้อหาลึกซึ้งกินใจได้โดยไม่ต้องใช้คำยาก ๆ อ่านแล้วเข้าใจได้ว่ากวีต้องการจะสื่อถึงอะไรโดยไม่ต้องตีความให้ซับซ้อน
คุณค่าด้านสังคม
นอกจากจะพรรณนาถึงสิ่งที่พบเจอแล้ว กวียังเลือกที่จะสอดแทรกข้อคิดต่าง ๆ ลงไปในเรื่องเป็นระยะ
ตัวอย่างที่ 1
ถึงบางพูดพูดดีเป็นศรีศักดิ์ มีคนรักรสถ้อยอร่อยจิต
แม้นพูดชั่วตัวตายทำลายมิตร จะชอบผิดในมนุชษย์เพราะพูดจา
จากตัวอย่าง เมื่อกวีเดินทางมาถึงบางพูด ก็แทรกข้อคิดสอนใจเกี่ยวกับการพูด
ตัวอย่างที่ 2
ถึงบางเดื่อโอ้มะเดื่อเหลือประหลาด บังเกิดชาติแมลงหวี่มีในไส้
เหมือนคนพาลหวานนอกย่อมขมใน อุปไมยเหมือนมะเดื่อเหลือระอา
จากตัวอย่าง เมื่อเดินทางมาถึงบางเดื่อ กวีก็ได้ยกเรื่องของผลมะเดื่อขึ้นมาเปรียบเทียบกับคนไม่ดีเพื่อเป็นข้อคิดและเตือนใจเรื่องการคบคน
ตัวอย่างที่ 3
งิ้วนรกสิบหกองคุลีแหลม ดังขวากแซมเสี้ยมแทรกแตกไสว ใครท่าชู้คู่ท่านครั้นบรรลัย ก็ต้องไปปีนต้นน่าขนพอง
เมื่อถึงบ้านงิ้ว กวีกล่าวถึงเรื่องราวของบาปกรรมเกี่ยวกับการผิดศีลข้อ 3 ว่าเมื่อตกนรกไปก็จะต้องไปปีนต้นงิ้ว
คุณค่าด้านประวัติศาสตร์
ในบางครั้งเมื่อเดินทางอำเภอหรือย่านชุมชน กวีจะเล่าถึงประวัติศาสตร์และที่มาของเมืองนั้น ๆ เช่น ที่มาของชื่อเมืองปทุมธานี หรือวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของผู้คนในย่านชุมชนตลาดขวัญ ทำให้นอกจากจะได้เพลิดเพลินกับความสวยงามของภาษาแล้วยังได้ความรู้เกี่ยวกับประวัติศาสตร์เพิ่มอีกด้วย
ตัวอย่าง
โอ้คิดมาสารพัดจะตัดขาด ตัดสวาทตัดรักมิยักไหว ถวิลหวังนั่งนึกอนาถใจ ถึงเกาะใหญ่ราชคราม พอยามเย็น ดูห่างย่านบ้านช่องทั้งสองฝั่ง ระวังทั้งสัตว์น้ำจะทำเข็ญ เป็นที่อยู่ผู้ร้ายไม่วายเว้น เที่ยวซ่อนเร้นตีเรือเหลือระอา
ในอดีตชาวบ้านเรียกตำบลท้ายเกาะในอำเภอสามโคก จังหวัดปทุมธานีว่าเกาะใหญ่ เนื่องจากในบริเวณนั้นมีคลองเกาะใหญ่ แยกมาจากแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งตะวันตก ส่วนราชครามที่อยู่ในวรรคเดียวกันนั้นคือชื่อเดิมของอำเภอบางไทร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ปัจจุบันถูกเปลี่ยนเป็นตำบลราชครามแต่ยังอยู่ในอำเภอบางไทร
จากการศึกษาตัวบทเด่น ๆ และรู้ถึงคุณค่าของนิราศภูเขาทอง น้อง ๆ คงจะเห็นกันแล้วใช่ไหมคะว่านิราศภูเขาทองนอกจากจะแต่งด้วยถ้อยคำที่ไพเราะแล้วยังสอดแทรกเรื่องราว ๆ ต่างไว้มากมาย ไม่ว่าจะเป็นประวัติศาสตร์ ข้อคิดในการดำเนินชีวิต สุนทรภู่พรรณนาถึงสิ่งต่าง ๆ ได้อย่างซาบซึ้งและเข้าใจง่าย โดยที่น้อง ๆ ไม่ต้องตีความในซับซ้อนเลย และสำหรับน้อง ๆ คนไหนที่อยากจะฟังคำอธิบายเกี่ยวกับตัวบทให้เห็นภาพมากขึ้น ก็ไปชมกันได้ตามคลิปด้านล่างนี้เลยค่ะ
